علاوه بر انواعي كه تاكنون بررسي كرديم ، مي‌توان در ++C انواع جديدي كه كاربر نياز دارد نيز ايجاد نمود . براي اين كار راه‌هاي مختلفي وجود دارد كه بهترين و قوي‌ترين راه ، استفاده از كلاس‌هاست (كلاس‌ها را مفصلاٌ شرح خواهم داد) ، اما راه ساده‌تري نيز وجود دارد و آن استفاده از انواع شمارشي enum است .

يك نوع شمارشي ، يك نوع صحيح است كه توسط كاربر مشخص مي‌شود . نحوه‌ي تعريف يك نوع شمارشي به شرح زير است :

enum typename { enumerator }

كه enum كلمه‌اي كليدي است ، typename نام نوع جديد است كه كاربر مشخص مي‌كند و enumerator-list مجموعه‌ي مقاديري است كه اين نوع جديد مي‌تواند داشته باشد . بعنوان مثال به تعريف زير دقت كنيد :

enum Day { SAT , SUN , MON , TUE , WED , THU , FRI }

حالا Day يك نوع جديد است و متغيرهايي كه از اين نوع تعريف مي‌شوند مي‌توانند يكي از مقادير درون آكولاد را داشته باشند :

Day  day1 , day2 ;
day1 = MON ;
day2 = THU ;

وقتي نوع جديد Day و محدوده‌ي مقاديرش را تعيين كرديم ، مي‌توانيم متغيرهايي از اين نوع جديد بسازيم . در كد بالا ، متغيرهاي day1 و day2 از نوع Day تعريف شده‌اند . آنگاه day1 با مقدار MON و day2 با مقدار THU مقداردهي شده است .

مقادير SAT و SUN و ... هرچند كه به همين شكل بكار مي‌روند اما در رايانه بشكل اعداد صحيح 0 و 1 و 2 و ... ذخيره مي‌شوند . به همين دليل است كه به هر يك از مقادير SAT و SUN و ... يك شمارشگر مي‌گويند . وقتي فهرست شمارشگرهاي يك نوع تعريف شد ، بطور خودكار مقادير 0 و 1 و 2 و ... بترتيب به آنها اختصاص مي‌يابد . هرچند كه مي‌توان اين ترتيب را شكست و مقادير صحيح دلخواهي را به شمارشگرها نسبت داد :

enum Day { SAT=1 , SUN=2 , MON=4 , TUE=8 , WED=16 , THU=32 , FRI=64 }

يك كاراكتر ، يك حرف ، رقم يا نشانه است كه يك شماره‌ي منحصر به فرد دارد . بعبارت عاميانه ، هر كليدي كه روي كيبورد خود مي‌بينيد يك كاراكتر را نشان مي‌دهد (البته غير از كليدهاي مولتي مديا يا كليدهاي اينترنتي كه اخيراٌ در كيبوردها مرسوم شده‌اند) . مثلاٌ هريك از حروف 'A' تا 'Z' و 'a' تا 'z' و هريك از اعداد '0' تا '9' و يا نشانه‌هاي '~' تا '+' روي كيبورد را يك كاراكتر مي‌نامند . رايانه‌ها براي شناسايي كاراكترهاي استاندارد از جدول اسكي استفاده مي‌كنند . در جدول اسكي هر كاراكتر يك شماره‌ي منحصر به فرد دارد . مثلاٌ كاراكتر 'A' كد 65 دارد . كاراكترها در رايانه بشكل عدديشان ذخيره مي‌شوند اما بشكل كاراكتريشان نشان داده مي‌شوند . مثلاٌ كاراكتر 'A' بشكل عدد 65 ذخيره مي‌شود . اما اگر سعي كنيم متغيري كه كاراكتر 'A' در آن ذخيره شده را چاپ كنيم ، شكل A را در خروجي مي‌بينيم نه عدد 65 را .

براي تعريف متغيري از نوع كاراكتر از كلمه‌ي كليدي char استفاده مي‌كنيم . يك كاراكتر بايد درون دو علامت آپستروف ( ' ) قرار بگيرد . پس 'A' يك كاراكتر است ، همچنين '8' يك كاراكتر است ، اما 8 يك كاراكتر نيست بلكه يك عدد صحيح است . مثال زير نحوه‌ي بكارگيري متغيرهاي كاراكتري را نشان مي‌دهد .

مثال : استفاده از متغيرهاي نوع char

int main()
{ // prints the character and its internally stored integer value:
char c = ' A ';
cout << " c = " << c << " , int ( c ) = " << int ( c ) << endl;
c = ' t ' ;
cout << " c = " << c << " , int ( c ) = " << int ( c ) << endl;
c = ' \ t ' ;  // the tab character
cout << " c = " << c << " , int ( c ) = " << int ( c ) << endl;
c = ' ! ' ;
cout << " c = " << c << " , int ( c ) = " << int ( c ) << endl;
return 0;
}

خروجي برنامه بشكل زير است :

c = A , int ( c ) = 65
c = t , int ( c ) = 116
c =   , int ( c ) = 9
c = ! , int ( c ) = 33

در خط سوم از برنامه‌ي بالا ، متغيري بنام c از نوع char تعريف شده و با مقدار 'A' مقداردهي اوليه شده است . سپس در خط بعدي ابتدا مقدار c چاپ شده كه در خروجي همان A ديده مي‌شود نه مقدار عددي آن . در ادامه‌ي خط چهارم ، با استفاده از دستور:

int ( c ) ;

مقدار عددي c يعني 65 در خروجي چاپ خواهد شد . در خطوط بعدي ، كاراكترهاي ديگري به c اختصاص يافته و به همين ترتيب مقدار c و معادل عددي آن چاپ شده است .

به خط هفتم برنامه دقت كنيد :

c = ' \ t ' ;

كاراكتر ' t \ ' يك كاراكتر خاص است . اگر سعي كنيم اين كاراكتر را روي صفحه نمايش نشان دهيم ، هفت جاي خالي روي مانيتور ديده مي‌شود (به خروجي دقت كنيد) . غير از اين كاراكتر ، كاراكترهاي خاص ديگري نيز هستند كه كارهايي مشابه اين انجام مي‌دهند . مثل كاراكتر ' n \ ' كه قبلاٌ ديديم و مكان‌نما را به خط بعدي منتقل مي‌كند . اين كاراكترها براي شكل دهي به مانيتور و كنترل آن استفاده مي‌شوند . كاراكترهاي خاص در جدول اسكي بين شماره‌ي 0 تا 32 قرار گرفته‌اند .

نوع بولين يك نوع صحيح است كه متغيرهاي اين نوع فقط مي‌توانند مقدار true يا false داشته باشند . true به معناي درست و false به معناي نادرست است . گرچه درون برنامه مجبوريم از عبارات true يا false براي مقداردهي به اين نوع متغير استفاده كنيم ، اما اين مقادير در اصل بصورت 1 و 0 درون رايانه ذخيره مي‌شوند : 1 براي true و 0 براي false . مثال زير اين مطلب را نشان ميدهد :

مثال : استفاده از متغيرهاي نوع boolean

int main()
{ // prints the value of a boolean variable :
bool flag = false;
cout << " flag = " << flag << endl;
flag = true ;
cout << " flag = " << flag << endl;
return 0;
}

خروجي برنامه :

flag = 0
flag = 1

در خط سوم از برنامه‌ي بالا ، متغيري بنام flag از نوع bool تعريف شده و با مقدار false مقداردهي اوليه شده است . در خط بعدي ، مقدار اين متغير در خروجي چاپ شده و در خط پنجم مقدار آن به true تغيير يافته است و دوباره مقدار متغير چاپ شده است . گرچه به متغير flag مقدار false و true داده‌ايم ، اما در خروجي بجاي آنها مقادير 0 و 1 چاپ شده است .

اعداد مميز شناور به دو صورت در ورودي و خروجي نشان داده مي‌شوند : به شكل ساده و به شكل علمي .

مقدار 12345.67 شكل ساده‌ي عدد است و مقدار 10⁴*1.234567 شكل علمي همان عدد است . مشخص است كه شكل علمي براي نشان دادن اعداد خيلي كوچك و همچنين اعداد خيلي بزرگ ، كارايي بيشتري دارد :

-0.000000000123 = -1.23 * 10^-10
123000000000 = 1.23 * 10¹¹

در ++C براي نشان دادن حالت علمي اعداد مميز شناور از حرف انگليسي e يا E استفاده مي‌كنيم :

-1.23*10^-10 = -1.23e-10
1.23*10¹¹ = 1.23e11

هنگام وارد كردن مقادير مميز شناور ، مي‌توانيم از شكل ساده يا شكل علمي استفاده كنيم . هنگام چاپ مقادير مميز شناور ، معمولاٌ مقادير بين 0.1 تا 999.999 به شكل ساده چاپ مي‌شوند و ساير مقادير به شكل علمي نشان داده مي‌شوند .

مثال : شكل علمي اعداد مميز شناور

برنامه‌ي زير يك عدد مميز شناور (x) را از ورودي گرفته و معكوس آن را چاپ مي‌كند :

int main()
{ // prints reciprocal value of x :
double x ;
cout << " Enter float : " ; cin >> x ;
cout << " Its reciprocal is : " << 1/x << endl;
return 0;
}

خروجي برنامه :

Enter float : 234.567e89
Its reciprocal is : 4.26317e-92

تا اينجا انواع عددي را در ++C ديديم . اين انواع براي محاسبات استفاده مي‌شوند و تقريباٌ در هر برنامه‌‌اي كه مي‌نويسيد بكار مي‌روند . اما ++C انواع ديگري نيز دارد كه كاربردهاي ديگري دارند . نوع بولين كه براي عمليات منطقي استفاده مي‌شود و نوع كاراكتري كه براي بكار گرفتن كاراكترها تدارك ديده شده است و نوع شمارشي كه بيشتر براي مجموعه‌هايي كه برنامه‌نويس تعريف مي‌كند بكار مي‌رود . اين انواع جديد گرچه كاربردشان با اعداد تفاوت دارد اما در حقيقت به شكل اعداد صحيح در كامپيوتر ذخيره و شناسايي مي‌شوند .به همين دليل اين‌ها را نيز زير مجموعه‌اي از انواع صحيح در ++C مي‌شمارند .

تعريف متغير مميز شناور

تعريف متغير مميز شناور مانند تعريف متغير صحيح است با اين تفاوت كه از كلمه‌ي كليدي float يا double براي مشخص نمودن نوع متغير استفاده مي‌كنيم . مثلاٌ دستور float x متغير x را از نوع مميز شناور تعريف مي‌كند . دستور float x=12.3 متغير x را از نوع مميز شناور تعريف كرده و مقدار اوليه‌ي 12.3 را درون آن قرار مي‌دهد . دستور double x,y=0 دو متغير x و y را از نوع double تعريف مي‌كند كه مقدار x هنوز مشخص نيست ولي y مقدار 0.0 را دارد .

مثال : حساب مميز شناور

اعداد مميز شناور را نيز مثل اعداد صحيح مي‌توانيم در محاسبات بكار ببريم . مثال زير اين موضوع را نشان مي‌دهد .

int main()
{ // tests operators + , - , * , / , and % :
float x = 54.0;
float y = 20.0;
cout << " x = " << x << " and y = " << y << endl;
cout << " x + y = " << x + y << endl; // 54.0 + 20.0 = 74.0
cout << " x - y = " << x - y << endl; // 54.0 - 20.0 = 34.0
cout << " x * y = " << x * y << endl; // 54.0 * 20.0 = 1080.0
cout << " x / y = " << x / y << endl; // 54.0 / 20.0 = 2.7
return 0;
}

خروجي برنامه بشكل زير است :

x = 54 and y = 20
x + y = 74
x - y = 34
x * y = 1080
x / y = 2.7

به پاسخ‌هاي بالا دقت كنيد : برخلاف تقسيم اعداد صحيح ، تقسيم اعداد مميز شناور بصورت بريده شده نيست :

54.0 / 20.0 = 2.7

تفاوت نوع float با نوع double در اين است كه نوع double دو برابر float از حافظه استفاده مي‌كند . پس نوع double دقت بسيار بيشتري از float دارد . به همين دليل محاسبات double وقت‌گيرتر از float است . بنابراين اگر در برنامه‌هايتان به محاسبات و پاسخ‌هاي بسيار دقيق نياز داريد ، از نوع double استفاده كنيد . ولي اگر سرعت اجرا برايتان اهميت بيشتري دارد ، نوع float را بكار بگيريد .