دستور break

دستور break يك دستور آشناست . قبلاٌ از آن براي خاتمه دادن به دستور switch و همچنين حلقه‌هاي while و do..while استفاده كرديم . از اين دستور براي خاتمه دادن به حلقه‌ي for نيز مي‌توانيم استفاده كنيم . دستور break انعطاف پذيري بيشتري را براي حلقه‌ها ايجاد مي‌كند . معمولاٌ يك حلقه‌ي while ، يك حلقه‌ي do..while يا يك حلقه‌ي for فقط در شروع يا پايان مجموعه‌ي كامل دستورالعمل‌هاي موجود در بلوك حلقه ، خاتمه مي‌يابد . دستور break در هر جايي درون حلقه مي‌تواند جا بگيرد و در همان جا حلقه را خاتمه دهد .

كاش مي‌شد سرنوشت خويش را از سر نوشت
كاش مي‌شد اندكي تاريخ را بهتر نوشت

كاش مي‌شد پشت پا زد بر تمام زندگي
داستان عمر خود را گونه‌اي ديگر نوشت

كاش مي‌شد همچو سعدي رفت و رفت و رفت و رفت
قصه‌ي دلدادگي را بي‌در و پيكر نوشت

كاش مي‌شد همچو حافظ فارغ از وابستگي
بي‌خود از خود بود و يك ديوان شعر تر نوشت

كاش مي‌شد همچو مولانا ز قرآن مغز را
برگزيد و پوست را بگذار بهر خر نوشت

كاش مي‌شد همچو خيام از فراز قله‌ها
جنگ شعر و دانش و انديشه را از بر نوشت

كاش مي‌شد همچو فردوسي به سي سال تمام
حكمت و تاريخ حكمت را به يك دفتر نوشت

كاش مي‌شد چون نظامي راوي صد بزم بود
عشق را با قصه‌ي شيرين‌تر از شكر نوشت

كاش مي‌شد اين غزل را پاره كرد و دور ريخت
جاي آن يك چامه‌ي خونين خنياگر نوشت

كاش مي‌شد با زباني ساده و عريان و ناب
شعر " حق‌جو " گفت و پس آن را به آب زر نوشت

شعر از : دكتر مصطفي حق‌جو سانيجي
           از اساتيد محترم دانشكده‌ي مهندسي كامپيوتر دانشگاه علم و صنعت ايران
         

حلقه‌هاي for تودرتو

برنامه‌ي زير يك جدول ضرب چاپ مي‌كند :

# include < iomanip >          // defines setw()
# include < iostream >         // defines cout
using namespace std ;
int main()
{   for ( int x=1 ; x <= 10 ; x++ )
    {   for ( int y=1 ; y <= 10 ; y++ )
             cout << setw ( 4 ) << x * y ;
        cout << endl ;
    }
}

خروجي به شكل زير نمايش داده مي‌شود :

1       2      3       4       5       6       7        8      9      10
2       4      6       8       10     12     14       16    18     20
3       6      9       12     15     18     21       24     27    30
4       8      12     16      20     24     28      32     36     40
5      10     15      20     25     30     35      40     45     50
6      12     18      24     30     36     42      48     54     60
7      14     21      28     35     42     49      56     63     70
8      16     24      32     40     48     56      64     72     80
9      18     27      36     45     54     63      72     81     90
10    20     30      40      50    60     70      80     90    100

در اولين تكرار از حلقه‌ي بيروني ، وقتي x=1 است ، حلقه‌ي دروني 10 مرتبه تكرار مي‌شود و به ازاي y=1 تا 10 مقادير 1*y را روي يك رديف چاپ مي‌كند . وقتي حلقه‌ي دروني پايان يافت ، با دستور cout << endl ; مكان‌نما به خط بعدي روي مانيتور پرش مي‌كند . حالا دومين تكرار حلقه‌ي بيروني به ازاي x=2 آغاز مي‌شود . دوباره حلقه‌ي دروني 10 مرتبه تكرار مي‌شود و اين دفعه مقادير 2*y روي يك خط چاپ مي‌شود . دوباره با دستور cout << endl ; مكان‌نما به خط بعد مي‌رود و تكرار سوم حلقه‌ي بيروني آغاز مي‌شود . اين رويه ادامه مي‌يابد تا اينكه حلقه‌ي بيروني براي بار دهم تكرار شده و آخرين خط جدول هم چاپ مي‌شود و سپس برنامه تمام مي‌شود .

در اين برنامه از شكل دهنده‌ي فرآيند setw استفاده شده . عبارت (4)setw بدين معني است كه طول ناحيه‌ي چاپ را براي خروجي بعدي به اندازه‌ي 4 كاراكتر تنظيم كن . به اين ترتيب اگر خروجي كمتر از 4 كاراكتر باشد ، فضاي خالي به خروجي مربوطه پيوند زده مي‌شود تا طول خروجي به اندازه‌ي 4 كاراكتر شود . نتيجه اين است كه خروجي نهايي بشكل يك جدول مرتب روي 10 سطر و 10 ستون زير هم چاپ مي‌شود . شكل دهنده‌هاي فرايند در سرفايل تعريف شده‌اند . بنابراين براي استفاده از شكل دهنده‌هاي فرايند بايد راهنماي پيش‌پردازنده‌ي :

# include < iomanip >

را به ابتداي برنامه بيافزاييد . همچنين برنامه بايد داراي راهنماي پيش‌پردازنده‌ي زير نيز باشد :

# include < iostream > 

بيشتر از يك متغير كنترل در حلقه‌ي for

حلقه‌ي for در برنامه‌ي زير دو متغير كنترل دارد :

int main()
{   for ( int m=95 , n=11 , m%n > 0 ; m -= 3 , n++ )
          cout << m << " % " << n << " = " << m%n << endl ;
}

خروجي در اجراي زير :

95 % 11 = 7
92 % 12 = 8
89 % 13 = 11
86 % 14 = 2
83 % 15 = 8

در بخش كنترل اين حلقه ، دو متغير m و n بعنوان متغير كنترل اعلان مقداردهي شده‌اند . در هر بار تكرار حلقه ، m سه واحد كم شده ، و n يك واحد افزايش مي‌يابد . در نتيجه زوج‌هاي (m,n) به شكل (95,11) و (92,12) و (89,13) و (86,14) و (83,15) و (80,16) توليد مي‌شوند . چون 80 بر 16 بخش‌پذير است ، حلقه با زوج (80,16) پايان مي‌يابد .

استفاده از نگهبان براي كنترل حلقه‌ي for

اين برنامه مقدار ماكزيمم يك رشته از اعداد ورودي را پيدا مي‌كند :

int main()
{   int  n , max ;
    cout << " enter positive integers ( 0 to quit ) : " ;
    cin >> n ;
    for ( max=n ; n>0 ; )
    {   if ( n>max )  max=n ;
        cin >> n ;
    }
    cout << " max= " << max << endl ;
}

خروجي برنامه :

enter positive integers ( 0 to quit ) : 44  77  55  22  99  33  11  66  88  0
max=99

حلقه‌ي for در برنامه‌ي بالا بوسيله‌ي متغير ورودي n كنترل مي‌شود . اين حلقه ادامه مي‌يابد تا زماني كه n<=0 شود . متغير ورودي كه به اين شيوه براي كنترل حلقه نيز استفاده شود ، نگهبان ناميده مي‌شود .

به بخش كنترلي اين حلقه كه بصورت ( ; max=n ; n>0 ) است ، دقت كنيد . بخش پيش‌بري در آن وجود ندارد و بخش مقداردهي آن نيز متغير جديدي را تعريف نمي‌كند بلكه از متغيرهايي كه قبلاٌ در برنامه تعريف شده ، استفاده مي‌برد . علت اين است كه حلقه‌ي مذكور ، نگهبان دارد و نگهبان از طريق ورودي پيش برده مي‌شود و ديگر نيازي به بخش پيش‌بري در حلقه نيست . متغير max نيز بايد مقدار خود را پس از اتمام حلقه ، حفظ كند تا در خروجي چاپ شود . اگر متغير max درون حلقه اعلان مي‌شد ، پس از اتمام حلقه از بين مي‌رفت و ديگر قابل استفاده نبود .

يك حلقه‌ي for نزولي

برنامه‌ي كوچك زير ، ده عدد صحيح مثبت را به ترتيب نزولي چاپ مي‌كند :

int main()
{   for ( int i=10 ; i > 0 ; i-- )
    cout << "   " << i ;
}

10  9  8  7  6  5  4  3  2  1

استفاده از حلقه‌ي for با گام‌هاي بزرگ‌تر از يك

برنامه‌ي زير مشخص مي‌كند كه آيا يك عدد ورودي اول هست يا خير .

(نكته : عدد اول عددي است كه فقط بر خودش و 1 بخش‌پذير است.)

int main()
{   long  n ;
    cout << " enter a positive integer : " ;
    cin >> n ;
    if ( n<2 ) cout << n << " is not prime . " << endl ;
    else  if ( n<4 ) cout << n << " is prime . " << endl ;
    else  if ( n%2 == 0 ) cout << n << " = 2 * " << n/2 << endl ;
    else
    {   for ( int d=3 ; d <= n/2 ; d += 2 )
         if ( n%2 = 0 )
         {   cout << n << " = " << d << " * " << n/d << endl ;
              exit ( 0 ) ;
          }
        cout << n << " is prime . " << endl ;
    } ;
}

خروجي برنامه بصورت زير است :

enetr a positive integer : 101
101 is prime .

enter a positive integer : 975313579
975313579 = 17 * 57371386

توجه كنيد كه حلقه‌ي for در برنامه‌ي بالا ، متغير كنترلي خود يعني d را دو واحد دو واحد افزايش مي‌دهد .

اعداد فيبوناچي با استفاده از حلقه‌ي for

int main()
{   long bound ;
    cout << " enter a positive integer : " ;
    cin >> bound ;
    cout << " factorial numbers < " << bound << " : \n1 " ;
    long  f=1 ;
    for ( int i=2 ; f <= bound ; i++ )
    {   cout << " , " << f ;
         f *= i ;
    }
}

خروجي برنامه عبارت است از :

enter a positive integer : 100000
factorial numbers < 100000
1 , 1 , 6 , 24 , 120 , 720 , 5040 , 40320 , 362880

در برنامه‌ي بالا عمليات زير انجام مي‌شود :

مقدار اوليه‌ي 1 در f قرار مي‌گيرد . مقدار اوليه‌ي 2 در i قرار مي‌گيرد و پس از آن پنج گام تكرار صورت مي‌گيرد : چاپ f ، ضرب f در i ، افزايش i ، بررسي شرط (f<=bound) و پايان دادن به حلقه در صورت نادرست بودن شرط . اين برنامه با حلقه‌ي for‌ همان تأثير برنامه با حلقه‌ي do..while را دارد .

دستور for انعطاف پذيري بيشتري به برنامه مي‌دهد .

استفاده‌ي مجدد از اسامي متغيرهاي كنترل حلقه‌ي for

int main()
{   int  n ;
    cout << " enter a positive integer : " ;
    cin >> n ;
    long  sum=0 ;
    for ( int i=1 ; i < n/2 ; i++ )
          // the scope of this i is this loop 
          sum += i ;
    for ( int i= n/2 ; i <= n ; i++ )
          // the scope of this i is this loop
          sum += i ;
    cout << " the sum of the first " << n
           << " integers is " << sum ;
}

دو حلقه‌ي for در برنامه‌ي بالا ،كار را به دو بخش تقسيم مي‌كنند : n/2 محاسبه در حلقه‌ي اول انجام مي‌شود و بقيه در حلقه‌ي دوم . هر حلقه متغير i كنترلي مخصوص خودش را دارد .

توجه : بيشتر كامپايلرهاي قبل از ++C استاندارد ، حوزه‌ي متغير كنترلي حلقه‌ي for ‌را تا بعد از پايان حلقه نيز گسترش مي‌دهند .

---

مدت‌هاست كه اينترنت همه‌گير شده و در حال پيشرفت هست . همه روزه سايت‌هاي زيادي به اون اضافه ميشن واطلاعات بطور گسترده در اين سايت‌ها قرار مي‌گيره . ولي متأسفانه بدليل پايين بودن سرعت اينترنت در ايران (در كنار فيلترينگ) دسترسي به بسياري از اين سايت‌ها و مطالب و اطلاعات با ارزش اونها ممكن نيست . در حال حاضر بالاترين سرعت اتصال به اينترنت در ايران 2.4Kbps هست . چرا ما نبايد از اينترنت پر سرعت استفاده كنيم ؟ اين در حالي هست كه اكثر ما از خطوط بسيار كم سرعت dial-up استفاده مي‌كنيم . اگه شما هم با من موافقيد به سايت زير بريد و اعتراض خودتون رو به وضعيت اينترنت ايران نشون بدين :

http://www.petitiononline.com/hsiforus/petition.html

اطلاعات كامل‌تر رو در متن اعتراض نامه ، مطالعه و سپس امضا كنيد .

موفق باشيد .